نشریه فایننشال تایمز، در گزارشی که روز یکشنبه، ۳۰ فروردینماه، منتشر کرد، به بررسی این موضوع پرداخت که جمهوری اسلامی چگونه میکوشد با الگوبرداری از مقاومت اوکراین در برابر ارتش قدرتمند روسیه شیوههای مقابله با قدرت نظامی عظیم ایالات متحده را فرابگیرد.
در این گزارش اشاره شده است که فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی در آستانه جنگ چند هفتهای با اسرائیل و آمریکا، با دقت فراوان در حال استخراج درسهای راهبردی از جنگ اوکراین بودهاند.
حسین دادوند، از فرماندهان مرکز آموزش نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی که نامش در این گزارش آمده است، با انتشار مقالهای، به بررسی تابآوری صنایع دفاعی اوکراین و استفاده از چاپگرهای سهبعدی برای تولید انبوه پهپادهای ارزان پرداخته است.
توصیههای او در این زمینه، دو سال پیش، در یکی از نشریات معتبر دفاعی جمهوری اسلامی منتشر شد. او به مافوقهایش توصیه کرد که جمهوری اسلامی باید در دفاع پهپادی سرمایهگذاری کند، از واحدهای رزمی چابکتر و متحرکتر بهره برد و شیوههای آموزش و نبرد را بهروزرسانی کند. همچنین پیشنهاد داد که از هوش مصنوعی در تسلیحات استفاده شود.
فایننشال تایمز نوشت بیش از ۳۰۰ مقاله از این دست را، که طی پنج سال گذشته در حدود ۱۲ نشریه دفاعی جمهوری اسلامی منتشر شدهاند، بررسی کرده است. این مقالات تا حدودی ساختار نسبتا محرمانه نیروهای نظامی و دفاعی جمهوری اسلامی را نشان میدهند، از جمله اینکه چه مباحثی در این تشکیلات مطرح میشود، تاکتیکها چگونه درحال تغییرند و چه فناوریهایی در اولویت قرار دارند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این مقالات نشان میدهند که جمهوری اسلامی بهطور دقیق جنگ اوکراین را بهویژه در زمینه پهپادها مطالعه کرده و بر نوسازی توانمندیهای جنگ سایبری تمرکز داشته است. همچنین نشان میدهند تهران عملکرد روسیه و نحوه تابآوری اوکراین دربرابر یک دشمن بسیار قدرتمندتر را با دقت زیر نظر داشته است.
فایننشال تایمز در ادامه نوشت اگرچه برخی از این مقالات حرف تازهای ندارند، اما میتوانند نشانه جهتگیری کلی و درونی ساختار نظامی جمهوری اسلامی باشند.
برای مثال، حسین دادوند سال گذشته در مصاحبهای گفته بود که تهران کتابهای درسی و روشهای آموزش نظامیاش را با توجه به تجربههای اوکراین بهروز کرده است. او در آن گفتگو افزود: «جنگ روسیه و اوکراین یکی از مواردی بود که با دقت بررسی کردیم. یکی از مهمترین نکات آن جنگ، استفاده گسترده از پهپادهای کوچک و هوش مصنوعی بود. ما ورود فناوریهای پیشرفته مانند هوش مصنوعی، کوانتوم و نانو به عرصه نظامی را شاهدیم.»
فایننشال تایمز نوشت مقالاتی را بررسی کرده که در نشریات عمومی اما وابسته به مهمترین دانشکدههای نظامی و مراکز آموزشی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای مسلح ایران منتشر شدهاند. نویسندگان آنها شامل فرماندهان ارشد، افسران ردهبالا و دانشگاهیانیاند که مامور بررسی چالشهای راهبردی پیش روی جمهوری اسلامی بودهاند.
نیکول گراجفسکی، تحلیلگر مسائل ایران، در این زمینه گفت: «این مقالات هم با هدف آموزشهای نظامی و هم برای طرح ایدههای اولیه و سنجش واکنشها منتشر میشوند. گاهی این ایدهها پذیرفته و به تغییرات و اصلاحات ساختاری منجر میشوند.»
اما مهمترین نکتهای که این مقالات آشکار میکنند، نحوه ارزیابی فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی از نقاط ضعف ایران در سالهای منتهی به درگیری با اسرائیل و آمریکا است، از جمله مقالهای مشترک در نشریه «مطالعات دفاع راهبردی» نوشته کیومرث حیدری و عبدالعلی پورشاسب؛ دو فرمانده بانفوذ که پیشتر فرمانده نیروی زمینی ارتش بودند. در این مقاله، که در سال ۲۰۲۳ منتشر شده است، آنها درباره محدود بودن برنامهریزی پیشدستانه در برابر «تهدیدات نوظهور» ابراز نگرانی کردهاند.
آنها همچنین نوشتهاند که جمهوری اسلامی باید بهسرعت متخصصان بیشتری جذب کند، رزمایشهای نظامی را اصلاح کند و خرید تسلیحات را برپایه فناوریهای پیشرفته مانند پهپادها، لیزرها و سامانههای فضایی برنامهریزی کند. آنها همچنین جنگ اوکراین را منبع «تهدیدهای جدید» دانستهاند.
گراجفسکی میگوید: «یکی از دلایل نوشتن درباره جنگ اوکراین این است که آنها از آن جنگ داده به دست میآورند. همچنین پرداختن به جنگهای خارجی فضای بیشتری برای خودانتقادی فراهم میکند.»
عزیز نصیرزاده، فرمانده پیشین نیروی هوایی و وزیر دفاع جمهوری اسلامی که روز ۲۸ فوریه طی یک حمله هوایی کشته شد، در مقالهای درباره جنگ ایران و عراق خواستار بازسازی فوری ناوگان فرسوده جنگندههای ایران ازطریق خرید سوخو-۳۵ از روسیه شده بود. مقاله او در نشریه «مطالعات آینده دفاعی» منتشر شده است.
خرید این جنگندههای گرانقیمت ظاهرا محل اختلاف میان بخشهای مختلف نظامی جمهوری اسلامی بوده است. تهران پس از انتصاب نصیرزاده به وزارت دفاع، اعلام کرد که برنامه خرید سوخو-۳۵ را پیش خواهد برد، هرچند این جنگندهها هنوز به ایران تحویل نشدهاند.
نصیرزاده در مقالهاش همچنین توصیه کرده بود که نیروی هوایی جمهوری اسلامی به پهپادهای انتحاری مجهز و هوش مصنوعی در فرایند انتخاب اهداف به کار گرفته شود. او همچنین خواستار بازسازی بخشهای فرسوده پایگاههای هوایی شده بود. در مقالهای دیگر نیز ادعا کرده بود که نیروی هوایی آمریکا بهدلیل فرسودگی و برنامههای نوسازی ناموفق، کاراییاش کمتر شده است.
به نوشته فایننشال تایمز، بسیاری از مقالات بر فناوری پهپاد، تاکتیکها و ارتباطات تمرکز دارند و همچنین کارایی سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی را بررسی میکنند. توجه زیادی نیز به تقویت جنگ سایبری، از جمله ادغام هوش مصنوعی در تصمیمگیری و حملات، دیده میشود.
تحلیلگران میگویند برخی از افسران و مقامهای اطلاعاتی گاهی با نام مستعار مقاله مینویسند. آنها تاکید دارند که نوشتههای فرماندهان ارشد باید بسیار جدیتر گرفته شود و به همین دلیل نهادهای اطلاعاتی آمریکا این نشریات را برای یافتن نکات مهم بررسی میکنند. در عین حال، جمهوری اسلامی با محدود کردن انتشار اطلاعات حساس ازسوی افسران و مهندسان دفاعی تلاش کرده تا از افشای اطلاعات جلوگیری کند.
یکی از مقالات قابل توجهی که در این گزارش به آن اشاره شده، این است که باید از جذب سربازان به «فرقههای انحرافی» جلوگیری شود. مقالهای دیگر مشکلات مزمن بیمارستانهای نظامی را شرح میدهد که بهدلیل وابستگی بیشازحد به بخش خصوصی در برابر بحرانها آسیبپذیر شدهاند.
برخی مقالات نیز راههای پیشگیری از افکار خودکشی در میان سربازان را بررسی کرده و نشان دادهاند که دانشجویان دانشکدههای نظامی مهم از فقر و تبعیض قومیتی گلایه دارند. تحلیلگران بر این باورند که این قبیل مقالات دیدگاهی واقعبینانه از وضعیت نیروهای نظامی و ارتشی ایران ارائه میدهند.
